ทำไมทีมที่มีคนเก่งเต็มไปหมดถึงอาจตัดสินใจพลาดซ้ำๆ กว่าที่คิด

ในหลายองค์กร เรามักเห็นทีมที่รายชื่อสมาชิกดู “สมบูรณ์แบบ” ไปหมด ทุกคนมีประวัติการทำงานดี การศึกษาดี ประสบการณ์สูง และเคยประสบความสำเร็จมาแล้วหลายครั้ง ตามตรรกะทั่วไป นี่ควรเป็นทีมที่ตัดสินใจได้เฉียบคมและแม่นยำกว่าทีมอื่น แต่ในความเป็นจริงกลับพบว่า ทีมลักษณะนี้ไม่น้อยที่ตัดสินใจพลาดซ้ำๆ โดยเฉพาะในเรื่องเชิงกลยุทธ์ ทั้งที่ข้อมูลก็ครบ คนก็เก่ง และเวลาในการคิดก็ไม่น้อย

คำอธิบายของปรากฏการณ์นี้ ไม่ได้อยู่ที่ความสามารถรายบุคคล แต่อยู่ที่ “วิธีที่ทีมคิดร่วมกัน”

ความเก่งรายบุคคล ไม่ได้แปลว่าทีมจะฉลาด

ข้อผิดพลาดสำคัญอย่างหนึ่งขององค์กร คือการสมมติว่า หากเรารวมคนเก่งหลายคนเข้าไว้ด้วยกัน ทีมจะฉลาดขึ้นโดยอัตโนมัติ งานวิจัยด้าน collective intelligence ชี้ชัดว่า ความฉลาดของทีมไม่ได้เป็นผลรวมของ IQ หรือความสามารถของสมาชิก แต่ขึ้นอยู่กับรูปแบบปฏิสัมพันธ์ วิธีสื่อสาร และบรรยากาศทางจิตวิทยาในการคิดร่วมกันมากกว่า

กล่าวอีกแบบหนึ่ง ทีมที่สมาชิกทุกคนเก่ง อาจกลายเป็นทีมที่ “คิดแคบ” ได้ง่าย หากรูปแบบการทำงานเอื้อให้บางเสียงดังเกินไป และบางเสียงเงียบหายไปตั้งแต่ต้น

กับดักของทีมคนเก่ง: เมื่อความมั่นใจกลายเป็นศัตรูของการคิด

ทีมที่เต็มไปด้วยผู้เชี่ยวชาญมักเผชิญกับกับดักบางอย่างที่ทีมทั่วไปไม่เจอ หรือเจอในระดับที่เบากว่า

ประการแรก คือ ความมั่นใจสูงเกินไปในสมมติฐานของตัวเอง เมื่อทุกคนเคยตัดสินใจถูกมาแล้วหลายครั้ง ความสำเร็จในอดีตจะค่อยๆ กลายเป็นเหตุผลให้ทีมตั้งคำถามกับตัวเองน้อยลง การโต้แย้งถูกมองว่าไม่จำเป็น หรือแย่กว่านั้น ถูกมองว่าเป็นการถ่วงความเร็ว

ประการที่สอง คือ การเกิด groupthink ในรูปแบบที่แนบเนียน ไม่ใช่เพราะทีมกลัวความขัดแย้ง แต่เพราะทีมเชื่อว่าคนในห้องนี้ “น่าจะคิดถูกเหมือนกันอยู่แล้ว” ความเห็นที่แตกต่างจึงถูกกลืนหายไปอย่างสุภาพ โดยไม่มีใครตั้งใจจะปิดปากใคร

และประการที่สาม คือ hero mentality เมื่อมีคนเก่งบางคนที่มีบารมีทางความคิดสูง การตัดสินใจของทีมจะค่อยๆ ไหลไปตามกรอบความคิดของคนไม่กี่คน แม้คนอื่นจะเห็นความเสี่ยง แต่ก็เลือกเงียบ เพราะเชื่อว่า “เขาน่าจะคิดมาดีแล้ว”

เมื่อความสามัคคี ถูกเข้าใจผิดว่าเป็นคุณภาพการคิด

อีกเหตุผลหนึ่งที่ทำให้ทีมคนเก่งตัดสินใจพลาดซ้ำๆ คือการสับสนระหว่าง “ความราบรื่นของการประชุม” กับ “คุณภาพของการตัดสินใจ” ทีมที่ถกเถียงกันน้อย ใช้เวลาประชุมสั้น และได้ข้อสรุปเร็ว มักถูกมองว่าเป็นทีมที่ทำงานมีประสิทธิภาพ

แต่ในหลายกรณี ความราบรื่นนั้นเกิดจากการที่ประเด็นยากๆ ไม่เคยถูกหยิบขึ้นมาพูดอย่างจริงจัง ความเห็นที่ไม่สบายใจถูกตัดออกตั้งแต่ในใจของผู้พูด เพราะไม่อยากเป็นคนเดียวที่คิดต่าง

ผลลัพธ์คือ ทีมอาจตัดสินใจได้เร็ว แต่ไม่รอบคอบ และเมื่อสถานการณ์เปลี่ยน การตัดสินใจเดิมก็พลาดในรูปแบบเดิมซ้ำแล้วซ้ำเล่า

ปัญหาไม่ได้อยู่ที่คน แต่อยู่ที่กระบวนการคิดร่วมกัน

สิ่งที่น่าสนใจคือ ทีมที่ตัดสินใจพลาดซ้ำๆ มักไม่ได้ขาดข้อมูล ไม่ได้ขาดความสามารถ และไม่ได้ขาดความตั้งใจ แต่ขาด “โครงสร้างของการคิดร่วมกัน” ที่เปิดโอกาสให้ความเห็นที่แตกต่างถูกนำมาใช้อย่างจริงจัง

ทีมที่มี Collective Intelligence สูง จะให้ความสำคัญกับคำถามมากกว่าคำตอบ ให้พื้นที่กับความไม่แน่ใจ และออกแบบการสนทนาให้ทุกคนสามารถท้าทายสมมติฐานได้โดยไม่ต้องเสี่ยงทางสถานะหรือความสัมพันธ์

ในทีมลักษณะนี้ ความฉลาดไม่ได้อยู่ที่ใครคิดเก่งที่สุด แต่อยู่ที่ทีมสามารถคิดได้รอบด้านแค่ไหน ก่อนจะตัดสินใจ

หากทีมของคุณเต็มไปด้วยคนเก่ง แต่ยังรู้สึกว่าการตัดสินใจหลายเรื่องวนกลับมาพลาดซ้ำๆ คำถามที่ควรถามอาจไม่ใช่ “เราขาดคนแบบไหน” แต่คือ “เราคิดร่วมกันอย่างไร”

เพราะในโลกของการทำงานจริง ความได้เปรียบไม่ได้อยู่ที่การมีคนเก่งมากที่สุด แต่อยู่ที่การทำให้ความเก่งเหล่านั้น ไม่ถูกทำให้เงียบหายไปในกระบวนการตัดสินใจของทีม