ทำไม “การเขียนบันทึก” จึงช่วยพัฒนา Empathy ได้จริง

ในโลกการทำงานที่เต็มไปด้วยความเร่งรีบ เรามักเข้าใจว่า Empathy คือทักษะทางสังคมที่ต้องฝึกผ่านการสื่อสารกับผู้อื่นเท่านั้น แต่ในความเป็นจริง หนึ่งในเครื่องมือที่ทรงพลังที่สุดในการพัฒนา Empathy กลับเป็นกิจกรรมที่เงียบที่สุดอย่าง “การเขียนบันทึก”

การเขียนบันทึกไม่ใช่แค่การระบายความรู้สึก แต่เป็นกระบวนการฝึกสมองให้ “สังเกต เข้าใจ และจัดการ” อารมณ์ของตนเองอย่างเป็นระบบ ซึ่งเป็นรากฐานของ Empathy ที่ยั่งยืน

1) Self-awareness: เข้าใจตัวเองก่อน จึงเข้าใจคนอื่นได้

Empathy ไม่ได้เริ่มจากการมองออกไปข้างนอก แต่มาจากการมองเข้ามาข้างในก่อน

เมื่อเราเขียนบันทึกเชิงสะท้อน (reflective journaling) เราถูกบังคับให้ตั้งคำถามกับตัวเองว่า

• ฉันกำลังรู้สึกอะไร?

• อะไรคือสิ่งกระตุ้น?

• ปฏิกิริยาของฉันสะท้อนความกลัว ความต้องการ หรือคุณค่าอะไร?

กระบวนการตั้งชื่ออารมณ์ (labeling emotions) และวิเคราะห์แรงจูงใจภายใน ช่วยเพิ่ม emotional self-awareness อย่างมีนัยสำคัญ และเมื่อเราเริ่มเห็นว่าความคิดและพฤติกรรมของตนเองมีความซับซ้อน—มีทั้งความกลัว ความคาดหวัง และแรงกดดัน—เราจะเริ่มสมมติฐานใหม่กับผู้อื่นเช่นกันว่า “เขาอาจมีโลกภายในที่ซับซ้อนไม่ต่างจากเรา”

จากเดิมที่เคยมองว่าเพื่อนร่วมงาน “ขี้เกียจ” เราอาจเริ่มมองเห็นความกลัวความล้มเหลวที่เขาไม่เคยพูดออกมา

2) Emotional Regulation: จัดการตัวเองได้ จึงไม่ล้นอารมณ์

ปัญหาของ Empathy ไม่ได้อยู่ที่เรา “ไม่อยากเข้าใจคนอื่น” แต่หลายครั้งอยู่ที่เราไม่มี bandwidth ทางอารมณ์เพียงพอ

การเขียนบันทึกทำหน้าที่เป็นพื้นที่ปลอดภัยในการประมวลผลอารมณ์ (emotional processing) เมื่อความโกรธ ความผิดหวัง หรือความกังวลถูกถอดออกมาเป็นภาษา สมองส่วนเหตุผลจะเข้ามามีบทบาทมากขึ้น ความรุนแรงของอารมณ์จะลดลง

เมื่อเราควบคุมอารมณ์ตนเองได้ดีขึ้น เราจะไม่ตอบสนองด้วยการป้องกันตัว (defensiveness) หรือหลีกเลี่ยง (avoidance) ซึ่งเป็นอุปสรรคหลักของ Empathy ที่ยั่งยืน

Empathy ที่ดีจึงไม่ใช่การรับทุกความรู้สึกของคนอื่นมาแบก แต่คือการเข้าใจโดยไม่สูญเสียสมดุลของตนเอง

3) Perspective-Taking: ฝึกมองโลกจากมุมที่ไม่ใช่ของเรา

Empathy ประกอบด้วยทักษะสำคัญอีกด้านหนึ่ง คือการมองสถานการณ์จากมุมของผู้อื่น (perspective-taking) และการเขียนบันทึกสามารถออกแบบให้ฝึกสิ่งนี้ได้โดยตรง

ตัวอย่างคำถามง่าย ๆ ที่ทรงพลัง ได้แก่

• ถ้าเล่าเหตุการณ์วันนี้จากมุมมองของอีกฝ่าย เรื่องราวจะเป็นอย่างไร?

• เขาอาจกำลังกลัวอะไร?

• เขาอาจมีเจตนาดีอะไรที่ฉันมองไม่เห็น?

งานวิจัยด้าน narrative writing พบว่าการเขียนเรื่องราวจากมุมมองของผู้อื่น ช่วยเพิ่มทั้งความสามารถในการมองต่างมุม และลดการเหมารวม (stereotyping)

กล่าวอีกแบบหนึ่ง การเขียนบังคับให้เราจำลอง “โลกภายใน” ของอีกฝ่าย และการจำลองซ้ำ ๆ จะค่อย ๆ เปลี่ยนรูปแบบความคิดของเราโดยอัตโนมัติ

4) ไม่ใช่ทุกการเขียนจะสร้าง Empathy

การจดบันทึกเหตุการณ์ประจำวันเฉย ๆ (“วันนี้ประชุม 3 รอบ เหนื่อยมาก”) ไม่เพียงพอ สิ่งที่ส่งผลต่อ Empathy คือการเขียนที่เน้นการตระหนักรู้อารมณ์ (emotional awareness-centered journaling)

บันทึกที่ทรงพลังมักประกอบด้วยคำถาม 3 ข้อหลัก

1. ฉันรู้สึกอะไรจริง ๆ ?

2. อีกฝ่ายอาจรู้สึกอะไร?

3. มีคำอธิบายอื่นใดบ้างที่ไม่ใช่ “เขาผิด”?

เพียงเปลี่ยนคำถามจากการตัดสิน เป็นการสำรวจ Empathy ก็เริ่มก่อตัวขึ้นแล้ว

5) Empathy คือทักษะ ไม่ใช่นิสัย

หลายคนเชื่อว่า Empathy เป็นเรื่องของบุคลิกภาพ แต่ในความเป็นจริง มันคือกระบวนการทางความคิดและอารมณ์ที่สามารถฝึกได้ และการเขียนบันทึกคือเครื่องมือที่ต้นทุนต่ำ แต่ผลกระทบสูง

เมื่อทำอย่างสม่ำเสมอ การเขียนบันทึกจะค่อย ๆ เปลี่ยนรูปแบบการตีความของเรา

จาก “ทำไมเขาเป็นแบบนี้”

เป็น “อะไรอาจกำลังเกิดขึ้นกับเขา”

และการเปลี่ยนคำถามเพียงเล็กน้อยนั้น อาจเปลี่ยนคุณภาพของความสัมพันธ์ทั้งชีวิตการทำงานและชีวิตส่วนตัว

ท้ายที่สุด Empathy ไม่ได้เริ่มจากการพูดกับคนอื่น แต่เริ่มจากการสนทนากับตัวเองอย่างซื่อสัตย์

เพราะเมื่อเราเข้าใจโลกภายในของตนเองอย่างลึกซึ้ง เราจะไม่รีบร้อนตัดสินโลกภายนอกอีกต่อไป