Empathy ไม่ใช่เรื่องอ่อนแอ แต่คือกลไกพื้นฐานของสมองมนุษย์

ในโลกการทำงานที่แข่งขันสูง “ความเห็นใจ” มักถูกมองว่าเป็นคุณสมบัติรอง เป็นเรื่องของอารมณ์มากกว่าเหตุผล และบางครั้งถูกตีความผิดว่าเป็นความอ่อนแอที่ทำให้การตัดสินใจไม่เด็ดขาด แต่หากมองผ่านเลนส์ของชีววิทยาและประสาทวิทยาศาสตร์ ความเชื่อเหล่านี้อาจสวนทางกับความจริงอย่างสิ้นเชิง

ในหนังสือ Behave ของRobert Sapolsky ชี้ให้เห็นว่า มนุษย์ไม่ได้ถูกออกแบบมาให้เอาตัวรอดเพียงลำพัง แต่ถูกออกแบบมาให้ “อยู่ร่วมกัน” สมองของเรามีกลไกเฉพาะที่สนับสนุนการเข้าใจผู้อื่น การร่วมมือ และการช่วยเหลือกัน เพราะในเชิงวิวัฒนาการ กลุ่มที่ร่วมมือกันได้ดีกว่า คือกลุ่มที่อยู่รอดได้นานกว่า

สมองให้รางวัลกับความเห็นใจ

หนึ่งในข้อค้นพบที่น่าสนใจคือ สมองมนุษย์ตอบสนองต่อการช่วยเหลือผู้อื่นในลักษณะเดียวกับการได้รับรางวัล เมื่อเราทำสิ่งที่เป็นประโยชน์ต่อคนอื่น ระบบประสาทจะหลั่งสารที่เกี่ยวข้องกับความรู้สึกเชื่อมโยง ความพึงพอใจ และความไว้วางใจ

กล่าวอีกนัยหนึ่ง Empathy ไม่ใช่การฝืนธรรมชาติ แต่คือการทำงานสอดคล้องกับกลไกพื้นฐานของสมอง การช่วยเหลือกันไม่ได้ขัดกับประสิทธิภาพ แต่เป็นหนึ่งในเงื่อนไขที่ทำให้มนุษย์ทำงานร่วมกันได้อย่างยั่งยืน

ทำไมองค์กรที่ขาด Empathy ถึงเปราะบาง

เมื่อองค์กรออกแบบระบบที่เน้นการแข่งขันภายใน ความกลัว และการลงโทษความผิดพลาด สมองของคนในระบบจะถูกกระตุ้นให้อยู่ในโหมดป้องกันตัว มากกว่าการร่วมมือ ผลลัพธ์ที่ตามมาคือ การปกปิดปัญหา การเมืองในองค์กร และการตัดสินใจที่เน้นเอาตัวรอดเฉพาะหน้า

ในสภาพแวดล้อมเช่นนี้ Empathy ไม่ได้หายไป แต่ถูกกดทับ เพราะบริบทส่งสัญญาณว่าสิ่งสำคัญที่สุดคือการรักษาสถานะของตัวเอง ไม่ใช่ความสำเร็จร่วมกันของทีม

ในทางกลับกัน องค์กรที่ให้คุณค่ากับความเข้าใจ ความปลอดภัยทางจิตใจ และการรับฟัง จะช่วยเปิดพื้นที่ให้สมองส่วนที่เกี่ยวข้องกับการคิดเชิงระบบ การเรียนรู้ และการสร้างสรรค์ทำงานได้เต็มที่มากขึ้น

Empathy กับภาวะผู้นำยุคใหม่

ผู้นำที่มี Empathy ไม่ได้หมายถึงผู้นำที่ใจอ่อนหรือหลีกเลี่ยงการตัดสินใจยากๆ แต่คือผู้นำที่เข้าใจแรงจูงใจ ความกลัว และข้อจำกัดของมนุษย์อย่างลึกซึ้ง ความเข้าใจนี้ทำให้การสื่อสารชัดเจนขึ้น การตัดสินใจได้รับความร่วมมือมากขึ้น และความขัดแย้งถูกจัดการอย่างสร้างสรรค์มากขึ้น

จากมุมมองของสมอง Empathy คือเครื่องมือในการ “อ่านระบบ” ไม่ใช่แค่บุคคล และผู้นำที่อ่านระบบได้ดี ย่อมออกแบบการตัดสินใจที่มีโอกาสสำเร็จสูงกว่า

ความเห็นใจไม่ใช่ศีลธรรม แต่คือโครงสร้าง

บทเรียนสำคัญจากวิทยาศาสตร์พฤติกรรมคือ เราไม่ควรมอง Empathy เป็นเพียงคุณธรรมส่วนบุคคล แต่ควรมองว่าเป็นผลลัพธ์ของระบบ เมื่อสภาพแวดล้อมเอื้อ สมองจะดึงศักยภาพด้านความร่วมมือออกมาเองโดยไม่ต้องบังคับ

คำถามจึงไม่ใช่ “คนในองค์กรมี Empathy มากพอหรือไม่” แต่คือ “ระบบที่เราสร้าง เปิดโอกาสให้ Empathy แสดงออกหรือเปล่า”

ท้ายที่สุด Empathy ไม่ได้ทำให้มนุษย์อ่อนแอ แต่ทำให้มนุษย์ทำงานร่วมกันได้ดีขึ้น ในโลกที่ซับซ้อนและเชื่อมโยงกันมากขึ้น ความสามารถในการเข้าใจผู้อื่นอาจไม่ใช่ soft skill แต่คือ hard requirement ของการอยู่รอดและความสำเร็จในระยะยาว