ทำไม “Six Thinking Hats” จึงมักถูกพูดถึงเมื่อกล่าวถึง “การคิดอย่างเป็นระบบ”

ในยุคที่องค์กรต้องการพัฒนาทักษะการคิด วิเคราะห์ และการตัดสินใจอย่างรอบด้าน หนึ่งในเครื่องมือที่ถูกพูดถึงบ่อยที่สุดคือ “Six Thinking Hats” หรือ “หมวกหกใบแห่งการคิด” ของ ดร.เอ็ดเวิร์ด เดอ โบโน (Edward de Bono) ซึ่งถูกยกให้เป็นแนวทางคลาสสิกในการฝึก “การคิดอย่างเป็นระบบ” (Systematic Thinking)

แนวคิดของ Six Thinking Hats

แนวคิดนี้เปรียบการคิดเป็น “การสวมหมวกคนละสี” ซึ่งแต่ละสีแทนมุมมองหรือวิธีคิดที่แตกต่างกัน ได้แก่

• White Hat (ข้อมูลและข้อเท็จจริง): มุ่งวิเคราะห์จากข้อมูลจริงและสิ่งที่เรารู้หรือยังไม่รู้

• Red Hat (อารมณ์และสัญชาตญาณ): เปิดพื้นที่ให้ความรู้สึก ความกลัว หรือสัญชาตญาณได้มีส่วนร่วม

• Black Hat (ความเสี่ยงและข้อควรระวัง): คิดอย่างระมัดระวัง วิเคราะห์จุดอ่อนและอุปสรรค

• Yellow Hat (มุมมองเชิงบวก): มองหาคุณค่า โอกาส และผลดีที่อาจเกิดขึ้น

• Green Hat (ความคิดสร้างสรรค์): เปิดโอกาสให้แนวคิดใหม่ ๆ ที่อยู่นอกกรอบ

• Blue Hat (การจัดการกระบวนการคิด): ทำหน้าที่เหมือน “ผู้ควบคุมวงคิด” ที่คอยกำหนดลำดับและทิศทางของการคิด

Six Thinking Hats กับ “การคิดอย่างเป็นระบบ”

สิ่งที่ทำให้ Six Thinking Hats ถูกมองว่าเป็นเครื่องมือของ “การคิดอย่างเป็นระบบ” คือ การแยกและจัดลำดับความคิดอย่างมีโครงสร้าง

แทนที่จะถกเถียงหรือแลกเปลี่ยนความคิดเห็นอย่างสับสนทุกทิศ เครื่องมือนี้ทำให้ทีม “เดินเกมการคิด” แบบเป็นขั้นตอน โดย

• แยกมุมมองออกจากกันอย่างชัดเจน

• พิจารณาแต่ละด้านอย่างลึกซึ้ง

• เชื่อมโยงผลของแต่ละมุมมองเข้าด้วยกัน เพื่อเห็นภาพรวมของระบบ

แนวทางนี้สะท้อนหลักสำคัญของ System Thinking ซึ่งคือการเข้าใจ “ความสัมพันธ์” ขององค์ประกอบต่าง ๆ ภายในระบบ ไม่มองปัญหาแบบแยกส่วน แต่เห็นทั้งระบบและปฏิสัมพันธ์ของมัน

ประโยชน์ในทางปฏิบัติ

องค์กรทั่วโลกนำ Six Thinking Hats มาใช้ในหลายบริบท เช่น

• การประชุมเชิงวิเคราะห์ปัญหา (Problem Solving Meeting)

• การระดมสมองเชิงสร้างสรรค์ (Brainstorming)

• การตัดสินใจเชิงกลยุทธ์ (Strategic Decision Making)

ผลลัพธ์ที่ได้คือ

• การประชุมมีโครงสร้างชัดเจน

• ทุกคนได้แสดงความคิดเห็นในบรรยากาศที่เปิดกว้างและเท่าเทียม

• ลดอคติทางความคิด (Cognitive Bias)

• สร้างความเข้าใจร่วมกันในระบบหรือสถานการณ์เดียวกัน

Six Thinking Hats ไม่เพียงเป็นเครื่องมือในการ “คิดให้รอบด้าน” เท่านั้น แต่ยังเป็นกลไกที่ ทำให้หลักการของ Systems Thinking ถูกนำไปใช้ได้จริงในชีวิตประจำวันและการทำงาน

มันเปลี่ยน “ความคิดที่วุ่นวาย” ให้กลายเป็น “กระบวนการคิดที่จัดลำดับได้” และนั่นคือหัวใจของการคิดอย่างเป็นระบบ