Entrained Thinking: เมื่อ “ความสำเร็จในอดีต” กลายเป็นอุปสรรคต่อการคิดรูปแบบใหม่

หลายครั้ง ปัญหาขององค์กรไม่ได้เกิดจากบุคลากร “ขาดความสามารถ” หากแต่เกิดจากการที่บุคลากรเคยประสบความสำเร็จอย่างสูงในบริบทเดิม จนไม่สามารถเปิดรับหรือมองเห็นแนวคิดใหม่ได้อีกต่อไป ภาวะนี้เรียกว่า Entrained Thinking หรือสภาวะที่กระบวนการคิดถูก “หล่อหลอมจนติดกรอบ” จากประสบการณ์ ความสำเร็จ และรูปแบบการทำงานเดิม ๆ จนกลายเป็นข้อจำกัดในการมองโลกโดยไม่รู้ตัว

แนวคิดดังกล่าวได้รับการอธิบายโดย Dave Snowden และ Mary Boone ในบทความของ Harvard Business Review ซึ่งชี้ให้เห็นว่า ผู้คนจำนวนมากไม่ได้ต่อต้านการเปลี่ยนแปลงเพราะความดื้อรั้นหรือขาดสติปัญญา แต่เป็นเพราะสมองของพวกเขาถูกปรับสภาพให้เชื่อว่าวิธีการเดิมคือแนวทางที่ถูกต้องที่สุด

สิ่งที่น่ากังวลเกี่ยวกับ Entrained Thinking คือ ภาวะนี้มักเกิดขึ้นกับผู้ที่ “มีประสบการณ์สูง” และ “เคยประสบความสำเร็จ” มาก่อน ยิ่งบุคคลใช้วิธีการใดแล้วประสบผลสำเร็จซ้ำ ๆ สมองก็ยิ่งสร้างความเชื่อมั่นว่าวิธีนั้นคือคำตอบที่ดีที่สุด เมื่อโลกเปลี่ยนแปลง บริบทเปลี่ยนไป หรือปัญหาใหม่มีความซับซ้อนมากขึ้น บุคคลเหล่านี้จึงกลับปรับตัวได้ยากกว่าผู้ที่ไม่มีกรอบความคิดเดิมฝังแน่นอยู่

จึงไม่ใช่เรื่องน่าแปลกใจที่หลายองค์กรจะมีผู้บริหารซึ่งเคยประสบความสำเร็จอย่างมากในอดีต แต่กลับไม่สามารถเข้าใจตลาดใหม่ เทคโนโลยีใหม่ หรือพฤติกรรมผู้บริโภคยุคปัจจุบันได้ เนื่องจากสิ่งที่เคยนำพาพวกเขาไปสู่ความสำเร็จ กำลังกลายเป็น “เลนส์” ที่บดบังความเป็นจริงรูปแบบใหม่โดยไม่รู้ตัว

Entrained Thinking มักแสดงออกผ่านถ้อยคำที่ดูสมเหตุสมผล เช่น “ที่ผ่านมาเราก็ใช้วิธีนี้และประสบความสำเร็จ” หรือ “ลูกค้าไม่ได้ต้องการสิ่งนั้นจริง ๆ” หรือ “แนวทางนี้ใช้ไม่ได้ในโลกความเป็นจริง” ซึ่งในหลายกรณีไม่ได้เกิดจากการวิเคราะห์ข้อมูลปัจจุบันอย่างแท้จริง แต่เป็นการใช้กรอบความคิดเดิมมาตัดสินสถานการณ์ใหม่โดยอัตโนมัติ

ปัญหาสำคัญคือ โลกปัจจุบันเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วจนประสบการณ์เพียงอย่างเดียวไม่เพียงพออีกต่อไป ในยุคที่เทคโนโลยี โมเดลธุรกิจ และพฤติกรรมมนุษย์เปลี่ยนแปลงอย่างต่อเนื่อง ความสามารถที่สำคัญจึงไม่ใช่เพียง “การคิดอย่างชาญฉลาด” แต่คือ “ความสามารถในการละทิ้งวิธีคิดเดิมได้อย่างทันท่วงที”

หลายองค์กรจึงไม่ได้ติดอยู่ที่การขาดแคลนแนวคิดใหม่ หากแต่ติดอยู่ที่การที่บุคลากรยังคงตีความโลกผ่านกรอบความคิดเดิมอยู่ตลอดเวลา ยิ่งองค์กรประสบความสำเร็จมาอย่างยาวนาน ความเสี่ยงของ Entrained Thinking ก็ยิ่งเพิ่มสูงขึ้น เพราะทั้งหมดถูกออกแบบมาเพื่อ ใช้วิธีคิดแบบเดิมซ้ำ ๆ

นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมองค์กรจำนวนมากถึงถูก Disrupt ไม่ใช่เพราะไม่มีคนเก่ง แต่เพราะมีคนเก่งที่ “เชื่อมั่นในกรอบเดิมมากเกินไป” นั่นเอง

ผู้นำที่ดีในยุคปัจจุบันจึงไม่ใช่คนที่มีคำตอบตลอดเวลา แต่คือคนที่สามารถตั้งคำถามกับความสำเร็จเดิมของตัวเองได้ และเปิดพื้นที่ให้ทีมมองโลกผ่านมุมใหม่โดยไม่ถูกตัดสินเร็วเกินไป เพราะบางครั้ง อุปสรรคที่ใหญ่ที่สุดของการเปลี่ยนแปลง อาจไม่ใช่การไม่มีความรู้ใหม่ แต่คือการไม่สามารถปล่อยความคิดเก่าที่เคยพาเรามาถึงจุดนี้ได้ต่างหาก