“ตัดสินใจถูก” กับ “ผลออกมาดี” ไม่ใช่เรื่องเดียวกัน และการสับสนสองอย่างนี้ทำให้ทั้งทีมเรียนรู้ผิด

ผลลัพธ์ที่ออกมาดี ไม่ได้แปลว่าเราตัดสินใจมาดีเสมอไป

ประโยคนี้ฟังดูขัดใจ เพราะเราถูกฝึกมาทั้งชีวิตให้เชื่อตรงกันข้าม งานสำเร็จคือการตัดสินใจถูก งานพังคือการตัดสินใจผิด เราวัดคุณภาพของ “การคิด” จากปลายทางที่ออกมา ราวกับว่าถ้าจบสวยแปลว่าทุกอย่างระหว่างทางถูกหมด แต่ในความเป็นจริง ระหว่าง “การตัดสินใจ” กับ “ผลลัพธ์” มีตัวแปรอีกตัวหนึ่งคั่นอยู่เสมอ นั่นคือ “โชค” หรือสิ่งที่อยู่นอกเหนือการควบคุมของเรา และการลืมตัวแปรนี้ทำให้เราเรียนรู้จากอดีตแบบผิดฝาผิดตัวโดยไม่รู้ตัว

เมื่อเราตัดสิน “การตัดสินใจ” จากผลที่ออกมา

ในวงการโป๊กเกอร์มีคำเรียกอาการนี้ว่า “Resulting” หรือการย้อนกลับไปตัดสินว่าการตัดสินใจครั้งหนึ่งดีหรือแย่ โดยดูจากผลที่ออกมาเป็นหลัก ปัญหาของมันเรียบง่ายแต่ลึก การตัดสินใจที่ดีสามารถให้ผลที่แย่ได้ เพราะโชคไม่เข้าข้าง และการตัดสินใจที่แย่ก็สามารถให้ผลที่ดีได้ เพราะบังเอิญฟลุ๊ก ถ้าเราตัดสินคุณภาพของการคิดจากผลลัพธ์เพียงอย่างเดียว เราจะยกย่องการตัดสินใจที่แย่แต่โชคดี และลงโทษการตัดสินใจที่ดีแต่โชคร้าย

ลองนึกถึงภาพที่คุ้นในที่ทำงาน คนหนึ่งตัดสินใจลัดขั้นตอน ข้ามการตรวจสอบที่ควรทำ เพื่อรีบส่งงานให้ทันเดดไลน์ คราวนี้มันผ่านฉลุย ลูกค้าไม่ทันสังเกต ทุกคนปรบมือให้ความกล้าได้กล้าเสีย ขณะที่อีกคนทำการบ้านมาอย่างรอบคอบ ประเมินความเสี่ยงครบ เลือกทางที่มีเหตุผลรองรับที่สุด แต่ตลาดพลิกกลางทางด้วยเรื่องที่ไม่มีใครคาดเดาได้ งานเลยไม่เข้าเป้า สิ่งที่เขาได้กลับมาคือคำถามว่า “ทำไมถึงพลาด” ถ้าเราให้รางวัลกับคนแรกและตำหนิคนที่สอง เรากำลังสอนทั้งทีมให้เชื่อว่าการลัดขั้นตอนคือของดี เพียงเพราะรอบนี้ลูกเต๋าออกข้างที่เข้าทางเขา

ทำไมกับดักนี้ถึงแนบเนียนเป็นพิเศษ

สิ่งที่ทำให้ Resulting อันตราย คือมันไม่ได้มาเดี่ยว ๆ พอผลออกมาแล้ว สมองเรามักตามด้วยอาการ “Hindsight Bias” หรือการมองย้อนหลังแล้วรู้สึกว่า “ก็มันต้องออกมาแบบนี้อยู่แล้ว” ทั้งที่ตอนตัดสินใจจริง เราไม่ได้มีข้อมูลชัดขนาดนั้นเลย ความรู้สึกว่าทุกอย่างชัดเจนตั้งแต่แรก ทำให้เราประเมินคุณภาพการตัดสินใจในอดีตสูงหรือต่ำเกินจริง

ยิ่งไปกว่านั้น เวลาตัดสินตัวเอง เรามักมี “Self-serving Bias” แถมมาด้วย ถ้าผลออกมาดี เราจะรีบเครดิตว่าเป็นเพราะฝีมือและวิสัยทัศน์ของเรา แต่ถ้าผลออกมาแย่ เราจะโทษจังหวะ โทษทีม โทษสถานการณ์ พูดง่าย ๆ คือเราใช้ไม้บรรทัดคนละอันกับตอนที่มองคนอื่น และไม้บรรทัดที่ลำเอียงแบบนี้แหละที่ทำให้เราไม่เคยเรียนรู้อะไรจากทั้งความสำเร็จและความล้มเหลวได้อย่างตรงไปตรงมา

ย้ายสายตาจาก “ผล” ไปที่ “กระบวนการ”

ทางออกไม่ได้อยู่ที่การเลิกสนใจผลลัพธ์ แต่อยู่ที่การเพิ่มคำถามอีกชั้นก่อนจะรีบสรุป แทนที่จะถามแค่ว่า “มันออกมาดีหรือแย่” ให้ถามต่อว่า “ถ้าย้อนกลับไปด้วยข้อมูลเท่าที่มีในตอนนั้น การตัดสินใจแบบนั้นสมเหตุสมผลไหม” คำถามนี้บังคับให้เราแยกคุณภาพของการคิด ออกจากผลของลูกเต๋าที่เราคุมไม่ได้

มีหลักการหนึ่งที่น่าคิด งานศึกษาเรื่องการตัดสินใจในองค์กรพบว่า “กระบวนการ” ที่ใช้ตัดสินใจ มีน้ำหนักต่อผลลัพธ์ระยะยาวมากกว่าตัวการวิเคราะห์เพียว ๆ อยู่หลายเท่า เหตุผลคือการวิเคราะห์ที่เก่งแค่ไหนก็ยังเจอโชคร้ายรายครั้งได้ แต่กระบวนการที่ดีคือสิ่งที่ทำซ้ำได้ และในระยะยาวมันคือทางที่มั่นคงที่สุดสู่ผลลัพธ์ที่ดี งานที่ได้กระบวนการดีแต่ผลรอบนี้ไม่เข้าเป้า จึงยังนับเป็นกำไรได้ ถ้าเราถอดบทเรียนถูกจุด

ในทางปฏิบัติ สิ่งที่ทำได้ทันทีคือเวลารีวิวงานที่จบไปแล้ว ไม่ว่าจะสำเร็จหรือล้มเหลว ให้แยกบทสนทนาออกเป็นสองวง วงแรกคุยว่า “ผลออกมาเป็นอย่างไร” อีกวงคุยว่า “ตอนนั้นเราตัดสินใจบนฐานอะไร และมันเป็นการตัดสินใจที่ดีในเวลานั้นไหม” สองวงนี้ต้องไม่ปนกัน เพราะทีมที่เอาผลลัพธ์มาตัดสินคนที่ตัดสินใจดีแต่โชคร้าย จะค่อย ๆ สอนให้ทุกคนเลือกทางที่ปลอดภัยต่อตัวเองมากกว่าทางที่ถูกต้องต่องาน

แก่นของเรื่องนี้ไม่ใช่การเลิกวัดผล แต่คือการรู้ว่าเรากำลังวัดอะไรอยู่ ผลลัพธ์บอกเราว่า “เกิดอะไรขึ้น” แต่ไม่เคยบอกตรง ๆ ว่า “เราคิดมาดีหรือเปล่า” สองอย่างนี้เกี่ยวกันแค่บางส่วน ไม่ใช่ทั้งหมด และช่องว่างระหว่างมันคือที่ที่โชคแอบเข้ามานั่ง คนที่คิดเป็นจึงไม่รีบเคลมว่าตัวเองเก่งเพราะผลออกมาดี และไม่รีบสรุปว่าตัวเองแย่เพราะผลออกมาพลาด เขาถามก่อนเสมอว่า ครั้งนี้เราเก่งจริง หรือแค่โชคดี เพราะการตอบคำถามนั้นให้ซื่อสัตย์ คือจุดเริ่มต้นเดียวที่ทำให้เราโตขึ้นจากทั้งวันที่ชนะและวันที่แพ้

——————————————————

หากองค์กรของคุณกำลังมองหาหลักสูตรเพื่อพัฒนาทักษะการคิดและ Soft Skills ให้กับทีมงาน

dots academy ให้บริการ In-house Training ที่ออกแบบให้เหมาะกับบริบทของแต่ละองค์กร ถ่ายทอดโดยเทรนเนอร์ที่ได้รับการรับรองระดับนานาชาติ พร้อมประสบการณ์ด้านการอบรมและพัฒนาองค์กรมากกว่า 10 ปี

หลักสูตรครอบคลุมหัวข้อ เช่น

✏️Analytical Thinking

✏️Critical Thinking

✏️Strategic Thinking

✏️Six Thinking Hats

✏️Business Storytelling

สนใจสอบถามรายละเอียดหรือปรึกษาการออกแบบหลักสูตรสำหรับองค์กรของคุณได้ทาง LINE @dots https://lin.ee/qK4e3Vx